1-Sosyal fobi ile zeka arasında bir ilişki var mıdır ?

Sosyal fobi ile zeka arasında bir ilişki yoktur. Ama sosyal fobikler, zekalarını yeterince değerlendirememiş, hak ettikleri başarıyı gösterememiş kişilerdir. Sosyal fobiden kurtulunca çok daha başarılı olurlar, yeteneklerini çok daha iyi gösterebilirler.

2- Sosyal fobi sorununu yaşamada kişinin hatası var mıdır ?

Kişinin hiçbir hatası yoktur.

3- Bir yakınımızın sosyal fobi sorununu yaşadığını öğrendiğimizde ona karşı nasıl bir yaklaşımda bulunmalıyız ?

Sosyal fobikler çekingen, reddedilmeye duyarlı, sevildiklerinden emin olmadıkça insanlarla diyaloğa geçmeyen kişilerdir. Bunları bilerek davranmalı. Sonra da, sosyal  fobinin çok iyi tedavi edilen bir durum olduğunu anlatmalı. Diğer bazı ruhsal bozuklukların aksine, sosyal fobikler durumlarından hiç memnun değillerdir ve tedaviye isteklidirler.

4- Bir uzman ile görüşmeden sosyal fobiyi yenmek mümkün müdür ?

Pek çok kişi sorunlarının üstüne giderek tedavi görmeden de yenebiliyor. Ama tedavisiz kişiler genellikle sosyal ortamlardan daha çok kaçıyorlar ve sorunları ağırlaşıyor.

5- Kişisel gelişim kitapları psikolojik rahatsızlıkların çözümünde ya da özgüvenin artmasında ne kadar faydalı olabilirler?  

Uzman kişiler tarafından yazılmış iyi kitaplar daima faydalıdır.

6- Sosyal fobi tedavisinde sabır, inanç ve azim gibi kavramların önemi nedir kısaca ?

Sosyal fobikler genelde ümitlerini kaybetmiş, bu yüzden de sebatkar davranamayan kişilerdir. Tedavinin bir parçası da bu olumsuz duyguları yenebilmektir.

7- Antidepresan ilaçların yan etkileri nelerdir, çoğunlukla ?  

Yeni kuşak antidepresanların ciddi ve kalıcı yan etkileri yoktur. Bulantı, kusma, titreme, huzursuzlukta artış, cinsel isteksizlik, geç boşalma, ereksiyon ve orgazm problemleri, iştahsızlık, ileri dönemde iştah artışı en sık yan etkilerdir. Çoğu gelip geçicidir.

8- Antidepresan ilaç nedir ?

Bozulmuş beyin kimyasını düzelten, beyinde ruh durumunu iyileştiren (serotonin, adrenalin, dopamin) hormonları arttıran ilaçlardır.

9- Antidepresan ilaçlar tek başlarına yeterli midir ?

Hastaların %70-80’inde tek başına antidepresan ilaçla belirgin düzelmeler sağlanır. Geri kalan hastalarda psikoterapi şarttır.

10- Sosyal fobi sorununu öğrenmiş, tedaviye başlamış ama somut bir gelişme gösteremeyen kişiler de var, bu konuda sıkıntı neden kaynaklanıyor olabilir? 

-İlacın düzensiz kullanımı

-İlacın düşük dozda kullanımı

-Psikoterapi yapılmaması

11- Antidepresan ilaçların yan etkileri ne kadar süre kişiyi rahatsız eder ve zamanla bu etkinin azalması mümkün mü ?

Bulantı, kusma, iştahsızlık, huzursuzluk 3-5 günde düzelir genellikle. Cinsel yan etkiler uzun sürer. Titreme de uzun sürebilir.

12- Sosyal Fobiyi yaşanması ile beyindeki hormonlar arasındaki ilişki nedir ? 

Beyinde serotonin eksikliği ile ilişkisi kesindir.

13- Serotonin hormonu ve diğer ilgili hormonlar ile ilgili bilgi verebilir misiniz ?  

Beyin serotonin adlı bir maddeyi salgılar ve üretir. Serotonin halk arasında mutluluk hormonu adıyla şöhret bulmuştur. Gerçekten de kişiye mutluluk duygusu veren bir maddedir. Eksikliğinde depresyon ve sosyal fobi gibi kaygı bozuklukları ortaya çıkar. 

Nor-adrenalin ve dopamin adlı iki maddeyi daha burada zikretmek gerekir. Bunlar da beynin salgıları arasındadır. Aynen serotonin gibi mutluluk duygusu, enerji, motivasyon, dikkat artışı sağlarlar.

14 - Doğal besinlerden ve bitkilerden bu hormonları almanın yolları var mıdır ve tavsiye edilir mi ?  

Maalesef bu hormonlarda kayda değer artış sağlayan gıdalar yoktur.

15- Bitkisel tedavi konusunda ne düşünüyorsunuz ?

Sıkıntı hissini azaltan (valerian gibi) bazı bitkiler varsa da sosyal fobi ve depresyonda etkili değildir. St. John’s wort’un antidepresan etki sağladığı gösterilmiştir, ancak yan etki açısından ilaçlara avantajı yoktur.

16- Sosyal fobi sorununu yaşadığını düşünen kişiye ilk olarak ne yapmasını tavsiye edersiniz? 

Çözüm ihtimalinin çok yüksek olduğunu bilmesini ve uzmana gitmesini tavsiye ederim.

17- Sosyal fobi sorununu ile deprseyonun ilişkisi var mıdır ve varsa ne boyuttadır ?

Sosyal fobiklerin çoğu depresyona da girerler.

18- Psikolog kimdir, psikiyatr kimdir ve sosyal fobi tedavisinde hangisi daha etkilidir?

Psikiyatrist tıp fakültesi mezunudur, psikiyatri alanında ihtisas yapmıştır. Psikolog, edebiyat fakültelerinin psikoloji bölümü mezunudur. Ancak klinik psikologlar hasta tedavi edebilir; klinik psikolog, ruhsal bozukluklarla ilgilenen bir merkezde eğitim görmüştür.

İlaç da psikoterapi de eşit derecede etkilidir. İkisi beraber uygulandığında başarı oranı yükselir.

19- Devlet hastanelerinde psikiyatri servisleri çok yoğun ve görüşme için ayrılan sürelerde oldukça kısa oluyor bu konuda ne tavsiye edersiniz?

Devlet hastanelerinde etkili ilaç tedavileri görmek mümkün. İlaçlar da sosyal fobiklerin %70-80’inde faydalı olduğu için, devlet hastanesine giderek sosyal fobiden kurtulunabilir. Ancak geri kalan %20-30’luk kesime psikoterapi gerekir, bu hizmet devlet hastanelerinde maalesef az sayıda hastaya verilebilmektedir.

20- Aile ile sosyal fobi yaşanması arasında bir bağlantı var mıdır ? gerel eğitim ve gerekse genetik etkiler anlamında ?

Sosyal fobi kısmen genetik, kısmen yetiştirilme tarzıyla alakalı bir hastalıktır.

21- Kişi sosyal fobi belirtilerini okuduğunda kendinde de olduğunu düşünmesi gerçekçi bir bakış açısı mıdır? ya da böyle düşünüyorsa sosyal fobi olmasa da mutlaka çözülmesi gereken bir sorunu vardır diyebilir miyiz ? 
 
Sosyal ortamlarda herkeste kaygı olabilir. Kişi bundan rahatsız değilse veya hayatı etkilenmiyorsa, tedavi şart değildir.

22- Psikolojik sorunlarda kişinin hastalıklar hakkında bilgi sahibi olmasının fayda ya da zararalrı nelerdir ? Örneğin kişinin kendisini bir hastalığı yaşadığına dair etiketlemesi ya  da şartlandırması kişiye zarar verir mi ?  

Bilgi daima iyidir. Hastanın hastalığını bilmesi de iyidir. Ancak sosyal fobiklerin kendilerini akıl hastası gibi görmemeleri, durumlarının başarıyla çözülebileceğini bilmeleri gerekir.

23- Psikoz ve nevroz kavramları ve ayrımı hakkında bilgi verebilir misiniz ? 

Psikoz kişinin gerçeklik duygusunu kaybettiği, gerçek dışı düşüncelere inandığı, ağır akıl bozukluklarıdır. Nevrozlar ise panik bozukluğu, sosyal fobi gibi akli dengeyi bozmayan, ancak sıkıntı yaratan, kişiyi mutsuz eden durumlardır.
 

24-Antidepresan ilaçlar kişide yeni hastalıkların oluşmasına sebep olurmu?örneğin halüsinasyon,paranoya vb.?

Bazı antidepresanlarda geçici olarak bu yan etkiler oluşabilir.

25-Ruhsal hastalıkların tekrarlamasının sebebi nedir?bunun önüne nasıl geçeriz?

Çok özetle iki sebep zikredilebilir:

-İlaç tedavisinin erken kesilmesi

-Psikoterapi yapılmaması (psikoterapi tedavide ilaçlardan daha etkili olmasa da, tekrarlamaların önlenmesinde ilaçlardan daha etkilidir)

Uzm. Dr. Oğuz Tan